تحلیل نظام حقوقی حاکم بر آب‌های مشترک در مراجع قضایی و داوری بین‌المللی و بررسی خلاءهای نظام حقوقی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مرسده مظلومی 1
الهام امین زاده 2
1 دانش‌آموختۀ مقطع دکتری حقوق بین‌الملل عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 استاد، گروه حقوق عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.30503/ewl.2025.442690.1009
چکیده
مدیریت حقوقی منابع آب در سال‌های اخیر با توجه به نیاز جمعیت درحال‌ رشد و ابعاد سیاسی، اقتصادی، و امنیتی آن، از اهمیت بسزایی برخوردار شده است. اهمیت این مدیریت در جایی که منابع مذکور به‌صورت مشترک بین دو یا چند کشور قرار گرفته، دوچندان شده است؛ زیرا این منابع آبی محدود بوده و توزیع معقول و منصفانه منابع مزبور میان ملت‌ها  در دستور کار دولت‌ها در عرصه بین‌المللی قرار گرفته است. در راستای چنین اهمیتی، این پژوهش کتابخانه‏ای انجام شده و در آن، نظام‌های حقوقی حاکم بر مراجع قضایی و داوری بین‌المللی مورد تحلیل قرارگرفته است تا از این طریق بتوان اصول و قواعدی اطمینان‌بخش برای حل‌وفصل چالش‌های مختص آب‌های مشترک ارایه کرد و خلاءهای موجود در نظام‌های حقوقی ملی را شناسایی، ارزیابی، و برطرف نمود. بر این اساس و در این پژوهش، راهکارهای حقوقی مناسبی برای ارتقای نظام حقوقی ایران در زمینه نحوه بهره‌برداری معقول و منصفانه از منابع آبی، شامل مدیریت کیفی منابع آبی مشترک و بهره‏برداری از آن‏ها توام با تعامل با کشورهای همسایه ارایه شده است. پیشنهاد پژوهش آن است که می‏بایست موافقت‏نامه‌های میان ایران و همسایگان با توجه به اصول بنیادین منع بهره‌برداری زیان‌بار و بهره‌برداری معقول و منصفانه منعقد شود و از انعطاف‌پذیری لازم برای انطابق با شرایط گوناگون برخوردار باشد.
کلیدواژه‌ها
نظام حقوقی
آب‌های مشترک
اصل بهره‌برداری معقول و منصفانه
اصل منع ایراد آسیب مهم
خلاء قانونی
نظام حقوقی ایران.
فصلنامه حقوق آب و برق
دوره 2، شماره 1 - شماره پیاپی 2
بهار 1404
بهار 1404
صفحه 43-80