چالش ‏های قانونی در تحصیل و تملک اراضی در طرح های برق ‏رسانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
نسرین ترازی 1
عبداله رجبی 2
1 دانش‌آموخته دکتری حقوق بین‌الملل عمومی، شرکت سهامی برق منطقه‌ای تهران، تهران، ایران‏
2 عضو هیأت علمی دانشگاه تهران (دانشکدگان فارابی)، قم، ایران‏
10.30503/ewl.2024.211003
چکیده
یکی از چالش‏های اصلی وزارت نیرو و شرکت‌های برق تابعه آن، تصرف و تملک اراضی در راستای خدمات برق‏رسانی است که این امر معمولا موجب اعتراض و طرح دعاوی و شکایات برای مطالبه وجوه املاکی می‏شود که محل عبور خطوط انتقال و یا استقرار تاسیسات برق‏رسانی است. بر اساس ماده 18 قانون سازمان برق ایران مصوب 1346، وزارت نیرو و شرکت‏های تابعه آن، دارای حق اقدامات مذکور در خارج از محدوده قانونی شهرها به‏صورت رایگان هستند؛ اما برخی محاکم با استناد به لایحه نحوه خرید و تملک اراضی مورد نیاز دولت و دستگاه‏های اجرایی مصوب 1358، رویه متشتتی را در پیش گرفته و گاه اقدامات مذکور را تملک تلقی می‌کنند و حکم به پرداخت عوض می‌دهند. در این مقاله به منظور دست‏یابی به رویکرد حقوقی منسجم و وحدت رویه در این خصوص، ضمن بررسی حقوق و تکالیف قانونی شرکت‏های برق منطقه‏ای و رویکردهای قضایی و حقوقی موجود و  نیز چالش‏ها و مشکلات فرارو، پیشنهادهایی در خصوص اصلاح رویه و قوانین موجود ارایه گردیده است. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی و بهره‏مندی از منابع کتابخانه‏ای انجام شده است. نتایج تحقیق نشان می‏دهد که در راستای رفع این چالش قانونی بایستی ضمن تفکیک تملیک ارادی (عادی) دستگاه‌های اجرایی از تملک قهری (فوری)، این دو را از اقدام به تصرف املاک جهت بهره‌برداری (حق انتفاع مجانی) تمییز داد و نیز در این دسته، بین املاک خارج از محدوده شهری و داخل محدوده تفاوت قایل شد و وزارت نیرو و شرکت‏های تابعه آن را ملزم به پرداخت سود حاصل از انتفاع از املاک داخل محدوده شهر نمود، نه املاکی که در زمان تصرف در خارج از محدوده شهری قرار دارند. هم‏چنین ارزیابی حقوقی در خصوص املاکی که بعدا در داخل محدوده شهری قرار می‏گیرند، نیازمند وجود هیات کارشناسی فنی با اختیارات قضایی است که می‏بایست این موضوع در اصلاح قانون سازمان برق مورد توجه قرار گیرد. 
کلیدواژه‌ها
قانون سازمان برق
حق انتفاع
‏حق ارتفاق
تملک
استفاده ‏بلاجهت.‏
  1. فارسی
  2. امامی، سیدحسن، حقوق مدنی، جلد اول، چاپ بیست و یکم، انتشارات اسلامیه، 1379
  3. باریکلو، علیرضا، اموال و حقوق مالی، چاپ دوم، سمت، 1394
  4. جعفری لنگرودی، محمد جعفر، مجموعه محشی قانون مدنی، چاپ دوم، گنج دانش،‌1382
  5. جعفری لنگرودی، محمد جعفر، الفارق، جلد 2، گنج دانش، چاپ دوم، 1388
  6. شهیدی، مهدی، حقوق مدنی، ج. 1 (تشکیل قراردادها و تعهدات)، مجمع علمی و فرهنگی مجد، چاپ سوم، 1382
  7. رشیدی، حمید، فرهنگ اصطلاحات حقوقی صنعت آب و برق، نشر دادگستر، 1381
  8. عباسی داکانی، خسرو ، بررسی ماده 29 قانون مدنی «تحلیل حقوقی حق انتفاع» (بخش نخست)، مجله کانون، شماره 61، 1385
  9. کاتوزیان، ناصر، حقوق مدنی: اموال و مالکیت، میزان، تهران، 1382
  10. کاتوزیان، ناصر، فلسفه حقوق، ج. 1 (تعریف و ماهیت حقوق)، چاپ چهارم، شرکت سهامی انتشار، 1385
  11. محمدی، ابوالحسن، مبانی استنباط حقوق اسلامی یا اصول فقه، چاپ سیزدهم، دانشگاه تهران، 1380
  12. مظفر، محمدرضا، اصول الفقه فی مباحث الالفاظ و الملازمات العقلیه و مباحث الحجه و الاصول العملیه، حققه عباسعلی الزارعی السبزواری، بوستان کتاب قم، 1380
  13. فهیمی، عزیزالله و محمد بافهم، مسئولیت مدنی دولت در نتیجه تصرف املاک واقع در طرحهای عمومی (با تأکید بر آرای محاکم)، فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، 1395، دوره 46، شماره 1، صص 97-115
  14. طوبایی، موسی، مسوولیت شرکتهای برق منطقه ای در اجرای خطوط مواصلاتی برق، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی، 1394
  15. اسکندری، مرجان، «بررسی ماهیت حریم خطوط برق در حقوق ایران»،   ماهنامه علمی- تخصصی صنعت برق، 1388، شماره 155
  16. برزگر خسروی، محمد، اعتبار قانون سازمان برق از منظر شورای نگهبان، فصلنامه دانش حقوق عمومی، شماره 19، 1397، صص 87 تا 112
  17. خالقی، محسن، دستور العمل هایی جهت محفوظ ماندن از خطرات ناشی از همجواری با خطوط فشار قوی، ماهنامه علمی- تخصصی صنعت برق، شماره 156، 1388
  18. قانون سازمان برق، مصوب 19/04/1346 مجلس شورای ملی، منتشر شده در روزنامه رسمی شماره 6548 تاریخ 12/05/1346
  19. لایحه قانونی نحوه خرید و تملک اراضی و املاک برای اجرای برنامه های عمومی، عمرانی و  نظامی دولت، مصوب 17/11/1358 شورای انقلاب،‌ منتشر شده در روزنامه رسمی شماره 10204
  20. تصویب نامه حریم خطوط هوایی انتقال و توزیع نیروی برق مصوب هیأت وزیران مورخ  6/2/1394

 

  1. خارجی
  2. Aalbert, Robert J. & George J. Siedel, Real Estate Law, South-Western Cengage Learning, 7th Edition, 2008
  3. Sahu, M., Behera, Sh., & Chattopadhyay, B. (2021). The influence of electromagnetic field pollution on human health: A systematic review. Siriraj Medical Journal, 73(7), 485–492. [DOI:10.33192/Smj.2021.63]
  4. von James Macken, Eamon & Galligan,Michael McGrath, Compulsory Purchase and Compensation in Ireland: Law and Practice, Second Edition, Bloomsbury Professional, 2013.
  5. Harris, Clare & Anne Rodell, Property law and Practice, College of law Publishing, 1st pub., 2012
  6. James E. Walson, Types of Easements, https://www.lowndes-law.com,2014
  7. American Law institute (ALI), Restatement (Three) of property: servitute, 2010.
  8. Harris, Clare & Anne Rodell, Property law and Practice, College of law Publishing, 1st pub., 2012
  9. Hinkel, Daniel F., Practical Real estate Law, West Legal Studies, 5th ed, 2008.
  10. Dworkin, Ronald, Taking Rights seriously, harward university Press,1979
فصلنامه حقوق آب و برق
دوره 1، شماره 1 - شماره پیاپی 1
پاییز و زمستان 1403
آذر 1403
صفحه 233-252