ظرفیت قانونی سیاست جنایی اجرایی ایران در پیش‏بینی تدابیر پیشگیرانه در قبال جرایم آبی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 مدرس پژوهشگاه نیروه و کارشناس حقوقی شرکت آب منطقه ای مرکزی
2 مدرس دوره های آموزشی کوتاه مدت کارکنان دولت و مدیرعامل شرکت سهامی آب منطقه ای مرکزی
چکیده
پیرو نظریات ارایه شده پیرامون کیفر به‏مثابه آخرین چاره، و اهمیت و اولویت تدابیر پیشگیرانه غیرکیفری بر تدابیر کیفری باید گفت که پیشگیری از ارتکاب جرایم علیه کمیت و کیفیت منابع آبی کشور با توجه به بحران آب موجود، هم منافع جمعی (از لحاظ حفاظت بیشتر از منابع مذکور) و هم منافع و حقوق بزهکاران این جرایم را بهتر تامین می کند. از این رو، بررسی ظرفیت‏های موجود برای به‏کار بردن تدابیر پیشگیرانه در مراحل اجرایی و قبل از رسیدن پرونده به مراحل قضایی بسیار ضروری است؛ چراکه این امر می تواند با آگاهی‏ای که ایجاد می کند برای بهره‏گیری بیشتر از ظرفیت‏های بالفعل و برای به‏فعلیت رساندن ظرفیت‏های بالقوه و یا ایجاد ظرفیت‏های جدید کمک‏کننده باشد. این مقاله با روش توصیفی- تحلیلی و ابزار کتابخانه‏ای به این مهم پرداخته و نتایج مطالعه صورت گرفته، حاکی از وجود ظرفیت‏های مطلوبی در این زمینه است که نیازمند توجه و بهره‏گیری بیشتر هستند.
کلیدواژه‌ها

1. فارسی
الف) کتاب‌ها و مقالات
1. ابراهیمی، شهرام، (1391)؛ جرمشناسی پیشگیری، ج 1، چ 2، تهران: انتشارات میزان.
2. اره فروش، محمدرضا، (1380)؛ حقوق، وظایف و مسؤولیتهای رییس جمهوری ایران، آمریکا، فرانسه، پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران: دانشکده حقوق و علوم سیاسی.
3. بدیسار، سیّدناصرالدین و احمدی، سیّد محمّد صادق، (1396)؛ حقوق حاکم بر آب در بستر حقوق عمومی ایران، تهران: میزان.
4. بشیری، و دیگران، (1392)؛ مجموعه توصیفی و تفسیری قوانین، مقررات و رویه قضایی آب و منابع آبی، چ 1، تهران: انتشارات جنگل.
5. حسینی, سید حسین و یوسفی, حسن . (1397). درآمدی بر حمایت کیفری از حقوق آب. فصلنامه آب و توسعه پایدار, 5(1), 133-147
6. خالقی, ابوالفتح و رشنوادی, حجت الله . (1392). سیاست تقنینی کیفری ایران در صیانت از منابع آب با عنایت به اسناد بینالمللی. فصلنامه پژوهش حقوق کیفری, 1(3), 119-141.
7. خدیری، حسین (مصاحبه شونده)، (1394)؛ «دستگاه های حفاری چاه در مازندران از راه دور کنترل میشوند»، مصاحبه با مدیر دفتر حفاظت و بهره-برداری از منابع آب شرکت آب منطقه ای مازندران، مندرج در سامانه خبرگذاری صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، مرکز مازندران.
8. خسروشاهی، قدرتاله و منصوری، حیدر، (1389)؛ «پیشگیری زودرس از بزهکاری با رویکرد خانواده مداری»، فصلنامه مطالعات پیشگیری از جرم، سال پنجم، ش 16، دوره پاییز.
9. دفتر نظامهای بهره برداری و حفاظت آب و آبفا، (1394)؛ طرح احیا و تعادل بخشی منابع آب زیرزمینی؛ دستورالعمل چهارم: تقویت و تشکیل گروههای گشت و بازرسی بخش خصوصی، تهران: معاونت امور آب و آبفا.
10. دفتر نظامهای بهرهبرداری و حفاظت آب و آبفا، (1394)؛ طرح احیا و تعادلبخشی منابع آب زیرزمینی (دستورالعمل دوم: اطلاع رسانی، آموزش و فرهنگسازی)، تهران: معاونت امور آب و آبفا.
11. دفتر نظامهای بهرهبرداری و حفاظت آب و آبفا، (1394)؛ طرح احیا و تعادلبخشی منابع آب زیرزمینی؛ دستورالعمل ششم: دستورالعمل نصب و بهره-برداری کنتورهای هوشمند (حجمی و آب و برق)، تهران: معاونت امور آب و آبفا.
12. ذوالفقاری، یوسف، (1400)؛ حقوق آب، چ3، تهران: انتشارات مجد.
13. رایجیان اصلی، مهرداد، (1383)؛ «رهیافتی نو به بنیانهای نظری پیشگیری از جرم»، فصلنامه حقوقی دادگستری، ش 49 و 48، دورههای پاییز و زمستان.
14. روبرکاری، یو و نجفی ابرندآبادی، علیحسین، (1381)؛ «مداخله روانشناختی-اجتماعی زودرس در پیشگیری از رفتارهای مجرمانه»، ترجمه علیحسین ابرندآبادی، فصلنامه تحقیقات حقوقی، ش 36 و 35، دورههای بهار و زمستان.
15. سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی، (1396)؛ انسان و محیط زیست، پایه یازدهم، دوره دوم متوسطه، چ 1، تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب های درسی ایران.
16. سعید، پدرام و مقصودی، مجتبی، (1381)؛ «حدود، وظایف، اختیارات و مسؤولیتهای ریاست جمهوری»، فصلنامه مجلس و پژوهش، سال نهم، دوره زمستان، ش 36.
17. سی. ولش، براندون و پی، فارینگتون، (1394)؛ دانشنامه پیشگیری از جرم آکسفورد، ترجمه گروهی از پژوهشگران حقوق کیفری و جرم شناسی، با دیباچه علیحسین نجفی ابرندآبادی به کوشش حمید نیکوکار، چ ؟، تهران: انتشارات میزان.
18. شامبیاتی، هوشنگ، (1384)؛ بزهکاری اطفال و نوجوانان، چ 13، تهران: انتشارات مجد.
19. شرکت مهندسی مشاور سیمای آب خاوران، (بیتا)؛ «معرفی طرح داناب: طرح ملّی دانشآموزی نجات آب».
20. صلاحی، جاوید، (1388)؛ بزهکاری اطفال و نوجوانان، چ 6، تهران: انتشارات میزان.
21. غلامی، حسین، (1396)؛ اصل حداقل بودن حقوق جزا، چ 2، تهران: انتشارات میزان.
22. کفایی فر، محمّد علی، (1389)؛ چالشهای حقوقی سازمان حفاظت محیط زیست ایران در راه تحقّق حقوق شهروندان به برخورداری از محیط زیست سالم، پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
23. مدنیان، غلامرضا و درجی، ارسلان، (1395)؛ «موانع و چالش‌های حاکم بر مالکیت عمومی آبهای زیرزمینی در نظام حقوقی ایران»، مندرج در کتاب مجموعه چکیده مقالات همایش ملّی حقوق آب: فرصت‌ها و راهکارها، تهران: سالن اجلاس سران.
24. مدنیان، غلامرضا و نژاد ملایری، مرجان، (1396)؛ حمایت کیفری از منابع آبی در حقوق آب ایران، چ 1، تهران: انتشارات داد ودانش.
25. مرادی,فرزانه , هاشمی,سید حسین , میرخلیلی,سید محمود و دارابی,شهرداد . (1398). نقش مجازات در پیشگیری از جرم بهره‌برداری غیرمجاز از منابع آب زیرزمینی. مجله آب و فاضلاب, 30(3), 99-113.
26. مرادی، فرزانه، (1403)؛ جرایم آبی؛ مفهوم شناسی و گونه شناسی، فصلنامه حقوق آب و برق، ش1.
27. مرکز آموزشهای عمومی و تخصصی کوتاه مدّت، (1396)؛ کتابچه آموزشی نجات آب: طرح ملّی دانشآموزی نجات آب (داناب) در استان همدان (ویژه پایه هشتم)، همدان: انتشارات جهاد دانشگاهی استان همدان با همکاری روابط عمومی شرکت آب منطقهای همدان.
28. مرکز آموزشهای عمومی و تخصصی کوتاهمدّت، (1396)؛ کتابچه آموزشی نجات آب: طرح ملّی دانشآموزی نجات آب (داناب) در استان همدان (ویژه پایه نهم)، همدان: انتشارات جهاد دانشگاهی استان همدان با همکاری روابط عمومی شرکت آب منطقهای همدان.
29. مستفاد از بند «م» ماده 1 قانون تأسیس وزارت نیرو مصوب سال 1353.
30. مشهدی، علی، (1392)؛ درآمدی بر حقوق مجوزهای دولتی، چ 1، تهران: انتشارات خرسندی.
31. مهرا، نسرین، (1388)؛ «تحولات کیفر در پرتو مکاتب کیفری و جرم شناسی»، دوفصلنامه مطالعاتی حقوقی دانشگاه شیراز، دوره 1، ش 3، دوره زمستان.
32. نجات، سیّد امین و مهدویانی، امیر، (1391)؛ «بررسی جرم آلودگی آب در قوانین داخلی ایران»، دومین همایش ملّی سلامت، محیط زیست و توسعه پایدار، هرمزگان: دانشگاه آزاد اسلامی واحد بندر عباس.
33. نجفی، مرتضی و محسنی، فرید، (1388)؛ حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، چ 7، تهران: انتشارات بین المللی الهدی.
34. هاشمی، محمد، (1382)؛ حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران؛ حاکمیّت و نهادهای سیاسی، ج 2، چ 7، تهران: انتشارات میزان.
 
ب) قوانین و دستورالعمل‌ها
35. بند 2-1-2-6-1 دستور العمل چهارم طرح احیا و تعادل بخشی آبهای زیرزمینی: دستور العمل تقویت و تشکیل گروههای گشت و بازرسی بخش خصوصی، مصوب سال 1394.
36. بند 2-1-2-6-3 دستور العمل چهارم طرح احیا و تعادل بخشی آبهای زیرزمینی: دستور العمل تقویت و تشکیل گروههای گشت و بازرسی بخش خصوصی، مصوب سال 1394.
37. تبصره 1 ماده 4 آیین نامه جلوگیری از آلودگی آب، مصوب 1373.
38. تبصره ذیل ماده 11 قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست، مصوب سال 1353.
39. تبصره ذیل ماده 7 آیین نامه جلوگیری از آلودگی آب، مصوب سال 1373.
40. تبصره ماده 5 آیین نامه جلوگیری از آلودگی آب، مصوب 1373.
41. دستورالعمل مامورین ماده 30 قانون توزیع عادلانه آب، ﻣﻌﺎوﻧﺖ اﻣﻮر آب و آﺑﻔﺎ، دﻓﺘﺮ ﻧﻈﺎمﻫﺎی ﺑﻬﺮهﺑﺮداری و ﺣﻔﺎﻇﺖ آب و آﺑﻔﺎ، مصوب 1394
42. قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.
43. قانون آیین دادرسی کیفری مصوب سال 1392.
44. قانون بودجه سال 1394، مواد 12 و 45 قانون توزیع عادلانه آب، ماده واحده قانون تعیین تکلیف چاه‌‌های آب فاقد پروانه بهرهبرداری، قانون افزایش بهرهوری بخش کشاورزی و منابع طبیعی و نهایتا دستورالعمل ششم طرح احیا و تعادلبخشی منابع آب زیرزمینی.
45. ماده 2 آیین نامه جلوگیری از آلودگی آب، مصوب 1373.
46. ماده 3 آیین نامه جلوگیری از آلودگی آب، مصوب 1373.
47. ماده 4 آیین نامه جلوگیری از آلودگی آب، مصوب 1373.
48. ماده 4 آیین نامه جلوگیری از آلودگی آب، مصوب 1373.
49. ماده 5 آیین نامه جلوگیری از آلودگی آب، مصوب 1373.
50. ماده 7 آیین نامه جلوگیری از آلودگی آب، مصوب سال 1373.
51. ماده 8 آیین نامه جلوگیری از آلودگی آب، مصوب سال 1373.
52. ماده 9 آیین نامه جلوگیری از آلودگی آب، مصوب سال 1373.
53. ماده 10 آیین نامه جلوگیری از آلودگی آب، مصوب 1373.
54. ماده 11 آیین نامه جلوگیری از آلودگی آب، مصوب 1373.
55. ماده 11 قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست، مصوب سال 1353 و ماده 8 آیین نامه جلوگیری از آلودگی آب، مصوب سال 1373.
56. ماده 11 قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست، مصوب سال 1353، اصلاحی 1371.
57. ماده 12 آیین نامه جلوگیری از آلودگی آب، مصوب 1373.
58. ماده 12 قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست، مصوب سال 1353.
59. ماده 13 آیین نامه جلوگیری از آلودگی آب، مصوب 1373.
60. ماده 14 آیین نامه جلوگیری از آلودگی آب، مصوب 1373.
61. ماده 15 قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست مصوب ساب 1353.
62. ماده 16 آیین نامه جلوگیری از آلودگی آب، مصوب 1373.
63. ماده 19 آیین نامه جلوگیری از آلودگی آب، مصوب سال 1373.
64. ماده 21 آیین نامه جلوگیری از آلودگی آب، مصوب سال 1373.
65. ماده 72 آیین دادرسی کیفری مصوب سال 1392.
66. مواد 11 و 15 قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست، مصوب سال 1353، ماده 46 قانون توزیع عادلانه آب، مصوب سال 1361.
67. وزارت نیرو، خلاصه طرح ملّی دانش آموزی نجات آب داناب، تهران: وزارت نیرو با همکاری کمیسیون ملّی یونسکو در ایران.
 
ج) وبسایت‌ها
68. http://tabriz.irib.ir/web/mazandaran1006407
69. http://www.nejatab.ir
70. https://www.danab.ir

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 28 شهریور 1405