پژوهشگاه نیرو فصلنامه حقوق آب و برق 2 2 2025 06 22 Investigation of ownership of surface and ground water from the perspective of Islamic jurisprudence and laws بررسی مساله مالکیت آب‌های سطحی و زیرزمینی از منظر فقه اسلامی و قوانین 65 79 253321 10.30503/ewl.2026.519602.1033 FA مسعود میرمحمدصادقی عضو هیئت علمی گروه پژوهشی سازه‌های صنعت برق، پژوهشگاه نیرو، مرکز اصفهان، ایران 0000-0002-4964-788X لطف الله ضیائی کارشناس مستقل آب Journal Article 2025 04 27 One of the issues in the field of water ownership is water rights, the incomplete understanding of which may give rise to disputes over water resources. we first addresses the definition of water rights and its legal status and then examines its position within the Iranian legal system. The rights of individuals over surface and ground water resources are examined for the perspective of Iranian legislation and Islamic jurisprudence both prior to enactment of the water laws of 1968 and 1982. Prior to the enactment of water laws, ownership of water resources was governed by the Iranian Civil Code. Following the enactment of these laws, the rights of individuals over surface water and groundwater resources were definitively recognized. Where water rights are diminished as a result of governmental measures, the State is obligated to compensate the affected right holders or pay damages. Furthermore, the responsibility for the protection of and supervision over the exploitation of surface water and groundwater resources has been entrusted to the State. The State's legal obligation to compensate individuals for damages caused to them indicates the statutory recognition of the proprietary rights of water-rights holders. The jurisprudential opinions of Imam Khomeini and other prominent Shi'a religious authorities and jurists have likewise been presented in support of the view that water resources belonging to individuals fall outside the scope of Anfal. All of these opinions expressly affirm the rights of right holders over surface water and groundwater resources. <span dir="RTL" lang="AR-SA">از مباحث مهم مالکیت آب حقابه است که عدم شناخت کامل آن منشاء منازعات آبی می‌گردد. نخست به تعریف حقابه و جایگاه آن در حقوق پرداخته شده و جایگاه آن در نظام حقوقی ایران بررسی شده است. حقوق اشخاص بر آب‏های سطحی و زیرزمینی از منظر قوانین و فقه اسلامی تا پیش از تصویب قانون آب و نحوه ملی شدن آن در سال </span><span dir="RTL" lang="FA">۱۳۴۷</span><span dir="RTL" lang="AR-SA"> و نیز قانون توزیع عادلانه آب در سال </span><span dir="RTL" lang="FA">۱۳۶۱</span><span dir="RTL" lang="AR-SA">، قانون مدنی کشور و مصوبات شورای نگهبان و مبانی فقهی و شرعی تشریح گردیده است. ادله فقهی و قانونی مسئله انفال و منابع آب متعلق به اشخاص ، تفسیر مفاد قانون توزیع عادلانه آب و بویژه بحث مشترکات از منظر حقوق افراد تشریح گردیده است. تا پیش از تصویب قوانین ملی شدن آب و توزیع عادلانه آب، مالکیت آب‏ها تابع قانون مدنی بوده و بعد از تصویب این قوانین، حق اشخاص بر آب سطحی و زیرزمینی به صورت قطعی به رسمیت شناخته شده و در صورت نقصان حقابه‏ها در اثر اقدامات دولتی، دولت مکلف به جبران و یا پرداخت خسارت شده است. همچنین وظیفه حفاظت و نظارت بر بهره‏برداری از آب‏های سطحی و زیرزمینی به عهده دولت گذاشته شده و تکلیف به دولت برای جبران خسارات وارده به اشخاص، بر تصریح قانون‏به حقوق مالکانه حقابه‏داران دلالت دارد. نظریات فقهی امام خمینی و سایر مراجع و فقهای بزرگ شیعه نیز برخارج بودن منابع آب متعلق به اشخاص از شمول انفال ارائه شده است و همگی بر حقوق صاحبان حق بر منابع آب سطحی و زیرزمینی تصریح دارند.</span> https://ewl.nri.ac.ir/article_253321_7fa8caa1a91d8d32a17afe0b042b6ab6.pdf